Tai Biến Y Khoa: Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Phòng Ngừa

Tai Biến Y Khoa: Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Nhận Biết Và Hướng Xử Trí An Toàn

Ngày đăng: 04/11/2026 10:31 PM

TAI BIẾN VÀ PHẢN ỨNG THÔNG THƯỜNG KHI ĐIỀU TRỊ BẰNG Y HỌC CỔ TRUYỀN

1/ TAI BIẾN Y KHOA

Tai biến y khoa là sự cố y khoa gây tổn hại đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh. Khi tai biến y khoa xảy ra cần xác định nguyên nhân để phòng ngừa cho lần sau và giải quyết tranh chấp nếu có. Nguyên nhân tai biến y khoa bao gồm dưới đây:

NGUYÊN NHÂN

YẾU TỐ XÁC ĐỊNH NGUYÊN NHÂN

Người hành nghề sai sót chuyên môn kỹ thuật

- Vi phạm trách nhiệm trong chăm sóc, điều trị người bệnh;

- Vi phạm các quy định về chuyên môn kỹ thuật.

Rủi ro xảy ra ngoài ý muốn mặc dù người hành nghề đã tuân thủ các quy định về chuyên môn kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh (Người hành nghề không có sai sót chuyên môn kỹ thuật)

- Quá trình khám bệnh, chữa bệnh, người hành nghề đã thực hiện đúng trách nhiệm chăm sóc, điều trị người bệnh và các quy định về chuyên môn kỹ thuật nhưng vẫn xảy ra tai biến y khoa đối với người bệnh;

- Trường hợp cấp cứu nhưng do thiếu phương tiện, thiết bị y tế, thuốc, thiếu người hành nghề mà không thể khắc phục được; trường hợp bệnh chưa có hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật để thực hiện dẫn đến xảy ra tai biến y khoa đối với người bệnh;

- Trường hợp bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc lý do khách quan khác dẫn đến xảy ra tai biến y khoa đối với người bệnh;

- Trường hợp tai biến y khoa do người bệnh tự gây ra.

- Việc xác định nguyên nhân tai biến y khoa là rủi ro ngoài ý muốn hay là người hành nghề sai sót chuyên môn kỹ thuật sẽ do Hội đồng chuyên môn xác định theo luật khám chữa bệnh.

- Khi xảy ra tai biến y khoa mà có tranh chấp cần giải quyết phải thành lập Hội đồng chuyên môn để xác định người hành nghề có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật. Hội đồng chuyên môn bao gồm các thành phần sau đây: Chuyên gia thuộc lĩnh vực chuyên môn phù hợp; Chuyên gia thuộc các chuyên khoa, chuyên ngành khác có liên quan đến tai biến y khoa. Việc trưng cầu các chuyên gia tham gia Hội đồng chuyên môn phải bảo đảm khách quan, không xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật.

2/ TAI BIẾN VÀ PHẢN ỨNG THÔNG THƯỜNG KHI ĐIỀU TRỊ BẰNG Y HỌC CỔ TRUYỀN

Giống như mọi thủ thuật Y khoa khác, các thủ thuật điều trị Y học cổ truyền cũng sẽ gặp phải các tai biến. Sau đây là các tai biến và các thủ thuật liên quan:

THỦ THUẬT	TAI BIẾN
Hào châm	Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Chảy máu khi rút kim.
Điện châm	Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Chảy máu khi rút kim: dùng bông vô khuẩn ấn tại chỗ, không dda.
Cứu	Bỏng (thường gây bỏng độ I); Triệu chứng: người bệnh thấy nóng rát sau khi cứu, trên mặt da vùng huyệt được cứu xuất hiện phỏng nước.
Xoa bóp bấm huyệt	Choáng: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt.
Cấy chỉ	Chảy máu khi rút kim. Đau sưng nơi cấy chỉ
Thủy châm	Sốc phản vệ do thuốc thủy châm. Vựng châm: Người bệnh hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, mạch nhanh, sắc mặt nhợt nhạt. Chảy máu khi rút kim

Các tai biến khác:

- Châm sâu trúng phải nội tạng: Xảy ra ở vùng ngực, bụng, lưng khi châm quá sâu.

- Nhiễm trùng: Do dụng cụ vô khuẩn không tốt hoặc thao tác vệ sinh ngoài da kém.

- Gãy kim: Do người bệnh cử động mạnh, giãy dụa khi châm cứu hoặc do chất lượng kim kém.

Tỷ lệ tai biến châm trúng nội tạng, nhiễm trùng, gãy kim gần như rất hiếm gặp.

Ngoài các tai biến y khoa thì người bệnh được thực hiện thủ thuật Y học cổ truyền có thể có những phản ứng thông thường xảy ra như sau:

THỦ THUẬT	PHẢN ỨNG THÔNG THƯỜNG CÓ THỂ XẢY RA
Hào châm	Người bệnh có cảm giác căng, tức, nặng vừa phải, không đau ở vùng huyệt vừa châm kim. Người thực hiện cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt
Điện châm	Người bệnh có cảm giác căng, tức, nặng vừa phải, không đau ở vùng huyệt vừa châm kim. Người thực hiện cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt. Cảm giác tê, rung giật cơ khi kích kích điện
Cứu	Người bệnh có cảm giác nóng, rát vừa phải nơi cứu
Xoa bóp bấm huyệt	Người bệnh có cảm giác căng, tức, nặng vừa phải. Thường nhẹ nhàng hơn nhiều so với châm cứu, cấy chỉ, thủy châm.
Cấy chỉ	Người bệnh có cảm giác đau, căng tức, nặng, nề vùng cấy chỉ....
Thủy châm	Người bệnh có cảm giác đau, căng tức, nặng, nề vùng tiêm…

Các phản ứng này là hoàn toàn bình thường chứ không phải tai biến Y khoa. Cảm giác cảm giác căng, tức, nặng vừa phải khi châm cứu còn gọi là “ đắc khí “. Theo Y học cổ truyền khi châm đạt đắc khí thì mới đạt được hiệu quả điều trị tốt nhất. Tuy nhiên ở một số người bệnh sẽ không có cảm giác đắc khí rõ ràng như đề cập, lúc này người bệnh không cần quá lo lắng. Bác sỹ châm cứu sẽ xác định đắc khí bằng các dấu hiệu khác như đỏ da quanh vùng kim châm, cảm giác kim mút chặt tại vị trí huyệt,....

Tổng kết: Như vậy bài viết này cung cấp thông tin cho người bệnh hiểu hơn về các tai biến Y khoa; Các phản ứng thông thường khi được thực hiện điều trị bằng một số thủ thuật Y học cổ truyền có thể gặp phải. Khi có các dấu hiệu khác không phải tai biến Y hoa hay phản ứng thông thường ví dụ như triệu chứng tăng thêm, triệu chứng không cải thiện sau điều trị có thể do bệnh đã diễn tiến nặng hơn và không còn đáp ứng điều trị Y học cổ truyền đơn thuần. Lúc này bệnh nhân cần gặp và trao đổi lại với bác sỹ điều trị nhằm có phương án điều trị khác, kết hợp các chuyên khoa khác nếu cần.

Tài liệu tham khảo

1/ Bộ Y tế (2013). Quyết định 792/2013 QĐ – BYT về việc ban hành hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên nghành châm cứu.

2/ Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam. Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15. Cơ sở dữ liệu Quốc gia về văn bản quy phạm pháp luật; 2023.

3/ Kil Hwan Kim, Sungho Jo, Sanghyun Song. Laparoscopic removal of a broken acupuncture needle in pancreatic head: a case report. J Surg Case Rep. 2024 Nov 24;2024(11):rjae714. doi: 10.1093/jscr/rjae714.

4/ Zhen-Hua Liu, Hai-Dong Wang, Xiao Xu, Li-Bo Man. Removal of a broken acupuncture needle in retroperitoneum by laparoscopy: a case report. BMC Surg. 2019 Aug 6;19(1):102. doi: 10.1186/s12893-019-0572-y.

5/ Jawahir Omar AlTamimi, Sultan K AlMubarak, Adil N AlThobaity. Incidental Finding of an Acupuncture Needle in a Carpal Tunnel ReleaCa. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2023 Mar 16;11(3):e4887. doi: 10.1097/GOX.0000000000004887.

6/ Junhua Zhang, Hongcai Shang, Xiumei Gao, Edzard Ernst. Acupuncture-related adverse events: a systematic review of the Chinese literature. Bull World Health Organ. 2010 Dec 1;88(12):915-921C. doi: 10.2471/BLT.10.076737.

7/ Tae-Hun Kim, Jung Won Kang, Wan-Soo Park. The Reporting Quality of Acupuncture-Related Infections in Korean Literature: A Systematic Review of Case Studies. Evid Based Complement Alternat Med. 2015:2015:273409. doi: 10.1155/2015/273409.

8/ Waqas Ullah, Sohaib Roomi, Zeeshan Sattar, Asrar Ahmad , Zain Ali, Usman Sarwar, Vincent Figueredo. Acupuncture related acute purulent pericarditis masquerading uremic peericarditi. J Community Hosp Intern Med Perspect. 2019 Jun 19;9(3):230-234. doi: 10.1080/20009666.2019.1622380.

9/ Meng Xu, Chaoqun Yang, Tao Nian, Chen Tian, Liying Zhou, Yanan Wu, Yanfei Li, Xinxin Deng, Xiuxia Li, Kehu Yang/ 2023. Adverse effects associated with acupuncture therapies: An evidence mapping from 535 systematic reviewm. Chin Med. 2023 Apr 10;18(1):38. doi: 10.1186/s13020-023-00743-7.

Bài viết được tổng hợp từ nhiều nguồn, Tân Phú Therapy xin trích dẫn từ các trang tin cậy và các thư mục của Viện và bộ Y tế, các nghiên cứu có lượng kiến thức tổng hợp được dẫn chứng để quý độc giả tìm hiểu thêm.

Thông báo miễn trừ : Mọi kiến thức trên bài viết đều có giá trị tham khảo và không thay thế thăm khám lâm sàng trực tiếp từ nhà chuyên môn, xin lưu ý.