ĐAU LƯNG : GÓC NHÌN Y HỌC CỔ TRUYỀN VỀ CUỘC SỐNG CHẤT LƯỢNG

ĐAU LƯNG : GÓC NHÌN Y HỌC CỔ TRUYỀN VỀ CUỘC SỐNG CHẤT LƯỢNG

I)Cơ sở chẩn đoán y học hiện đại  :

Về mặt bệnh sinh, YHHĐ tiếp cận đau thắt lưng dựa trên nền tảng giải phẫu bệnh và cơ chế tổn thương cấu trúc. Thay vì tìm kiếm sự mất cân bằng khí huyết, YHHĐ phân loại bệnh lý một cách rạch ròi thành ba nhóm nguyên nhân cốt lõi:

- Cơ học: Bao gồm các thoái hóa sinh lý hoặc tổn thương vật lý như thoát vị đĩa đệm, thoái hóa khớp liên mấu, trượt đốt sống, loãng xương, hoặc căng giãn dây chằng quá mức.

- Không do cơ học: Liên quan đến các bệnh lý hệ thống, viêm đặc hiệu (viêm cột sống dính khớp, viêm khớp dạng thấp), nhiễm trùng (áp xe, lao cột sống), hoặc các tổn thương ác tính (ung thư di căn).

- Tâm sinh lý: Đặc biệt chú trọng đến stress và các rối loạn tâm lý – những yếu tố có thể làm khuếch đại vòng xoắn bệnh lý và làm tăng tính nhạy cảm với cơn đau.

II). Chiến lược can thiệp và kiểm soát triệu chứng

Về định hướng can thiệp, nếu YHCT lấy việc ôn bổ tạng phủ từ bên trong làm gốc, thì YHHĐ tập trung vào mục tiêu kiểm soát triệu chứng cấp tính và can thiệp cấu trúc trực tiếp. Phác đồ nội khoa của YHHĐ được chuẩn hóa khoa học theo thang điểm giảm đau của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tùy thuộc vào mức độ, bệnh nhân sẽ được chỉ định linh hoạt các nhóm dược lý: thuốc giảm đau, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) để cắt đứt phản ứng viêm, thuốc giãn cơ, hoặc thuốc giảm đau thần kinh.

Đặc biệt, vũ khí chuyên biệt của YHHĐ nằm ở can thiệp ngoại khoa. Phẫu thuật giải ép hoặc làm vững cột sống được chỉ định dứt khoát như một biện pháp giải quyết triệt để cho những trường hợp tổn thương cấu trúc nặng nề, có dấu hiệu chèn ép rễ thần kinh nghiêm trọng (rối loạn cơ tròn, teo cơ chi dưới), hoặc khi bệnh nhân đã trải qua 3 tháng điều trị nội khoa bảo tồn tích cực nhưng không đáp ứng. (Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp, 2016)

III)Đau lưng là căn nguyên suy giảm chất lượng cuộc sống theo góc nhìn Y học cổ truyền

Đau lưng mạn tính kéo dài thường bào mòn sức khỏe thể chất và tinh thần của người bệnh. Theo YHCT, tình trạng này xuất phát từ các rối loạn sâu xa bên trong:

- Yếu tố Nội thương (suy giảm từ bên trong): Tình trạng sức yếu, lao lực quá độ, tuổi già yếu hoặc mắc bệnh lâu ngày làm cho thận tinh bị suy tổn.

- Sự mất cân bằng tạng phủ: YHCT quan niệm "Can chủ cân, thận chủ cốt tủy", nên khi can huyết hư, kinh mạch sẽ không được nuôi dưỡng, dẫn đến sinh bệnh.

- Yếu tố Ngoại nhân và chấn thương: Cảm phải tà khí (hàn thấp, thấp nhiệt) lâu ngày hoặc chấn thương, sai tư thế làm khí trệ huyết ứ, gây ảnh hưởng đến sự vận hành của khí huyết. ("Đau thắt lưng," 2017)

1)Nguyên tắc dự phòng theo Y học cổ truyền

i)Thúc đẩy tuần hoàn Khí Huyết:

Tăng cường sự lưu thông của Khí và Huyết nhằm ngăn ngừa tình trạng ứ trệ (yếu tố được YHCT xem là căn nguyên gây đau). Các liệu pháp mang lại hiệu quả này bao gồm châm cứu và các phương pháp vận động.

ii)Trừ phong hàn, bổ Can thận :

YHCT nhận định rằng sức khỏe của Can và Thận đóng vai trò cốt lõi trong việc duy trì độ bền vững lâu dài của vùng lưng và cột sống, có thể sử dụng các bài thuốc sắc uống (cổ phương, nghiệm phương) được gia giảm linh hoạt như Độc hoạt ký sinh thang (Thể phong hàn thấp) hay Thận khí hoàn (dành cho thể Thận dương hư).

iii)Kiểm soát yếu tố nguy cơ:

 Giảm thiểu phơi nhiễm với các yếu tố khởi phát mô hình bệnh lý gây đau (như phong hàn, thấp tà, hoặc duy trì tư thế tĩnh kéo dài) bằng cách giữ ấm cơ thể, tránh môi trường ẩm lạnh và ngắt quãng các khoảng thời gian ngồi liên tục.

iv)Tác động giải phóng kinh lạc (Điều trị không dùng thuốc):

Sử dụng các kỹ thuật châm cứu chuyên sâu như điện châm, ôn châm, điện mãng châm và điện nhĩ châm. Thực hiện phương pháp cấy chỉ vào các huyệt (như Thận du, Đại trường du, Giáp tích), giúp duy trì tác dụng kích thích từ 7 đến 15 ngày cho mỗi lần cấy. (Quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành Châm cứu., 2013)

Giải tỏa căng cơ thông qua xoa bóp bấm huyệt (xát, xoa, day, bóp, lăn...) và vận động cột sống thắt lưng.

Dùng các bài thuốc bên ngoài để giảm đau tại chỗ như cồn xoa bóp.

2)Các biện pháp dự phòng thực tiễn Theo YHCT dựa trên bằng chứng

Liệu trình châm cứu duy trì: Việc châm cứu định kỳ có khả năng làm giảm tỷ lệ tái phát của chứng đau thắt lưng thông qua cơ chế tăng cường tuần hoàn tại chỗ và điều biến các con đường dẫn truyền cảm giác đau.(Quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành Châm cứu., 2013; Yuan et al., 2013) 

Xoa bóp bấm huyệt (Tui Na) hoặc massage trị liệu: Các thủ thuật xoa bóp hoặc tác động mô mềm thường xuyên giúp giải phóng tình trạng căng cơ, đồng thời duy trì chức năng sinh lý bình thường của hệ khớp và hệ thống kinh lạc.

Liệu pháp vận động: Thái cực quyền và Khí công giúp cải thiện khả năng thăng bằng, kiểm soát nhóm cơ lõi (core), tăng cường độ dẻo dai và thúc đẩy sự tuần hoàn của Khí; do đó, thường được khuyến cáo ứng dụng trong dự phòng.(Yuan et al., 2015; Yuan et al., 2013; Zhang et al., 2020)

Huấn luyện tư thế và nhóm cơ lõi: Kết hợp các phương pháp YHCT với các bài tập vận động (như Pilates, các bài tập cơ lõi chuyên biệt) và điều chỉnh công thái học nhằm phòng ngừa các vi chấn thương cơ học.(Zhang et al., 2020)

Hỗ trợ dược liệu và dinh dưỡng: Các loại thực phẩm và phương thuốc có tác dụng tư bổ Thận tinh và dưỡng Huyết (ví dụ: các thực phẩm bổ dưỡng truyền thống như đậu đen, quả óc chó, và các loại rau có lá màu xanh đậm) được ứng dụng với mục đích dự phòng trong YHCT. Tuy nhiên, thảo dược và các bài thuốc cần được chỉ định cá thể hóa bởi các chuyên gia y tế được cấp phép.(Yuan et al., 2015)

3)Chỉ định kết hợp Y học cổ truyền và Y học Hiện đại

Đối với các triệu chứng mới khởi phát, có mức độ nghiêm trọng hoặc tiến triển xấu (như tê bì, yếu cơ, rối loạn chức năng ruột/bàng quang), bệnh nhân bắt buộc phải được đánh giá khẩn cấp theo tiêu chuẩn của y học hiện đại. YHCT phát huy hiệu quả tối ưu khi được sử dụng đồng thời — không mang tính chất thay thế — quy trình đánh giá y khoa tiêu chuẩn đối với các "dấu hiệu cờ đỏ" (red-flag signs).

Đối với đau thắt lưng cơ học mạn tính hoặc tái phát, việc phối hợp các phương pháp tiếp cận YHCT dựa trên bằng chứng (châm cứu, liệu pháp thủ công, tập luyện) cùng với vật lý trị liệu và cải thiện công thái học mang lại hiệu quả dự phòng vượt trội so với việc áp dụng đơn lẻ bất kỳ phương pháp nào.

IV)Kế hoạch thực hành khởi đầu (Mô hình khuyến nghị)

Giai đoạn ban đầu (Tần suất hàng tuần trong 4–8 tuần): Tiến hành một liệu trình châm cứu hoặc xoa bóp bấm huyệt (Tui Na) nhằm giải quyết triệt để các tình trạng ứ trệ hoặc căng cơ đang hiện hữu. (Yuan et al., 2015)

Duy trì tập luyện tại nhà: Dành 10–20 phút mỗi ngày để tập Khí công hoặc Thái cực quyền, kết hợp với các bài tập nhóm cơ lõi/tư thế với tần suất 2 lần/tuần.(Zhang et al., 2020)

Điều chỉnh lối sống: Sử dụng ghế công thái học hoặc bàn làm việc đứng; thiết lập các khoảng nghỉ ngắn (micro-breaks) hàng giờ để vận động; giữ ấm cơ thể trong điều kiện thời tiết lạnh/ẩm; và thực hiện các thay đổi nhỏ trong chế độ ăn uống nhằm bổ sung thực phẩm giàu dưỡng chất.

Tái đánh giá: Thực hiện các đợt châm cứu hoặc xoa bóp bấm huyệt duy trì định kỳ mỗi 1–3 tháng, căn cứ vào diễn tiến lâm sàng của triệu chứng và tư vấn chuyên môn của bác sĩ điều trị.

Lưu ý

- Luôn giữ cột sống ở tư thế thẳng, làm việc đúng tư thế, đặc biệt là khi mang vác vật nặng.

- Nếu phải ngồi hoặc đứng lâu, cần thay đổi tư thế mỗi 20 đến 30 phút một lần, tránh cúi gập người về trước hoặc lệch vẹo sang một bên.

- Tập thể dục thường xuyên kết hợp với chế độ ăn đảm bảo đủ calci, vitamin D và tiến hành giảm cân nếu cơ thể đang bị thừa cân.

Việc vận động thắt lưng nên được người bệnh thực hiện từ từ, nhẹ nhàng và dựa theo mức độ tiến triển tốt lên của bệnh. Số liệu trình điều trị và công thức huyệt đạo cũng sẽ được bác sĩ thay đổi, cá nhân hóa tùy theo tình trạng bệnh lý của từng người nhằm đạt hiệu quả tối ưu nhất.

V)Kết luận

Dù khởi điểm từ hai hệ hình triết lý y khoa khác biệt — một bên đề cao sự vận hành hài hòa của tổng thể khí huyết, một bên chú trọng sửa chữa các tổn thương thực thể tại chỗ — YHCT và YHHĐ đều hội tụ tại một mục tiêu tối thượng: phục hồi chức năng và duy trì chất lượng cuộc sống bền vững. Cả hai nền y học đều thống nhất tuyệt đối về vai trò cốt lõi của giáo dục lối sống. Việc sử dụng đai hỗ trợ đúng cách, tinh chỉnh tư thế công thái học trong lao động, duy trì tập luyện thể chất thường xuyên và kiểm soát trọng lượng cơ thể không chỉ là liệu pháp bổ trợ, mà là nền tảng bắt buộc để bảo vệ cấu trúc cột sống và ngăn ngừa tái phát lâu dài.

BS Nguyễn Trường An

Phòng khám Tân Phú Therapy

Tài liệu tham khảo

- Đau thắt lưng. (2017). In Bệnh học nội khoa Y học cổ truyền. Nhà xuất bản Y học.

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp. (2016). Bộ Y Tế

Quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành Châm cứu. (2013). Hà Nội

Yuan, Q. L., Guo, T. M., Liu, L., Sun, F., & Zhang, Y. G. (2015). Traditional Chinese medicine for neck pain and low back pain: a systematic review and meta-analysis. PLoS One, 10(2), e0117146. 

Yuan, W. A., Huang, S. R., Guo, K., Sun, W. Q., Xi, X. B., Zhang, M. C., Kong, L. J., Lu, H., Zhan, H. S., & Cheng, Y. W. (2013). Integrative TCM Conservative Therapy for Low Back Pain due to Lumbar Disc Herniation: A Randomized Controlled Clinical Trial. Evid Based Complement Alternat Med, 2013, 309831. 

Zhang, X., Ren, J., Liu, C., He, M., Ren, L., & Lv, Z. (2020). Evaluating Traditional Chinese Medicine Interventions on Chronic Low Back Pain Using Goal Attainment Scaling. Evid Based Complement Alternat Med, 2020, 8854927. 

Bài viết được tổng hợp từ nhiều nghiên cứu tin cậy, Tân Phú Therapy xin trích dẫn từ các trang tin cậy và các thư mục của Viện và bộ Y tế, các nghiên cứu có lượng kiến thức tổng hợp được dẫn chứng để quý độc giả tìm hiểu thêm.

Thông báo miễn trừ : Mọi kiến thức trên bài viết đều có giá trị tham khảo và không thay thế thăm khám lâm sàng trực tiếp từ nhà chuyên môn, xin lưu ý.